Tự doanh Chứng khoán và Những điều Nhà đầu tư cần biết

Tự doanh Chứng khoán và Những điều Nhà đầu tư cần biết

Tự doanh chứng khoán là gì 

Định nghĩa

Theo Khoản 30, Điều 4, Luật Chứng khoán năm 2019: “Tự doanh chứng khoán là việc công ty chứng khoán mua, bán chứng khoán cho chính mình”. Tự doanh chứng khoán là một nghiệp vụ kinh doanh của công ty chứng khoán.  Hoạt động tự doanh của công ty chứng khoán được thực hiện thông qua cơ chế giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán hoặc thị trường OTC.

Phân loại tự doanh chứng khoán :

Hoạt động đầu tư ngân quỹ

  • Nhằm thực hiện chi trả và dự phòng cho các nhu cầu thanh toán thực tế, bất kỳ một doanh nghiệp nào (đặc biệt là các doanh nghiệp tài chính) cũng phải dự trữ cho mình một lượng tiền mặt nhất định. Ngoài tiền mặt, các khoản dự trữ này còn được thực hiện dưới dạng tiền gửi tại các ngân hàng và một số chứng khoán ngắn hạn, có tính lỏng cao, dễ dàng chuyển đổi sang tiền mặt. Hoạt động đầu tư ngân quỹ phát sinh nhằm giúp các ngân hàng, các công ty chứng khoán quản lý tốt khoản dự trữ này.Bằng việc đầu tư số tiền tạm thời nhàn rỗi vào thị trường tiền tệ, họ đạt được cả hai mục đích: vừa đáp ứng nhu cầu thanh toán, vừa có mức sinh lời nhất định
  • Phạm vi xoay quanh các công ty chứng khoán, đối với các công ty khác ngoài chứng khoán thì được gọi là đầu tư mà không phải là tự doanh

Hoạt động đầu tư chênh lệch giá

  • Việc các nhà đầu tư mua chứng khoán  ở một mức giá thấp và bán chúng ở một mức giá cao hơn được gọi là kinh doanh chênh lệch giá, trong đó phần lợi nhuận thu về là phần chênh lệch giá, với mong muốn tạo ra lợi nhuận mang tính rủi ro về thời gian trên cơ sở khai thác sự không nhất quán về giá chứng khoán tại các thời điểm khác nhau và tại các thị trường khác nhau. Như vậy, chính sách đầu tư của công ty chứng khoán khi áp dụng hoạt động đầu tư chênh lệch giá sẽ thiên về đầu tư ngắn hạn hơn là dài hạn.  Khi giá thị trường của cổ phiếu tăng hơn so với giá mua một tỷ lệ phần trăm nhất định, các công ty chứng khoán sẽ bán ra để thu lợi nhuận về. 

Hoạt động đầu cơ

  • Thông qua việc chấp nhận rủi ro về giá chứng khoán mà cụ thể là việc mua, bán, nắm giữ, bán khống các loại chứng khoán nhằm thu lợi từ sự biến động giá mạnh của chúng., Hoạt động đầu cơ khác kinh doanh chênh lệch giá mẫu chốt ở yếu tố thời gian, và những Công ty chứng khoán này sẵn sàng chấp nhận rủi ro để đạt lợi nhuận. Hoạt động đầu cơ thường chỉ được thực hiện trong ngắn hạn và chỉ những Công ty chứng khoán cần tích tụ nhiều vốn, đặt mục tiêu lợi nhuận lên hàng đầu, có chính sách đầu tư mạo hiểm mới thực hiện hoạt động này.
  • Cơ sở đầu cơ của họ là: tại một ngày nhất định trong tương lai giá chứng khoán  sẽ tăng hơn giá ở thời điểm hiện tại. 

Hoạt động đầu tư phòng vệ

  • Nhằm giảm hoặc loại trừ rủi ro xảy đến với một loại đầu tư khác, trong khi vẫn đảm bảo một mức lợi nhuận khi thực hiện thương vụ, công ty chứng khoán thực hiện hoạt động đầu tư phòng vệ với mục đích tự bảo vệ trước sự biến động của giá chứng khoán thông qua các công cụ phòng vệ như option, future, swap,… Hiện tại ở Việt Nam các công ty chứng khoán chưa có option, future, swap, future hiện tại cũng chỉ liên quan đến đầu cơ, hay các sản phẩm phái sinh khác như chứng quyền size nhỏ, chủ yếu tạo sản phẩm cho nhà đầu tư chơi, chứ không đủ quy mô phòng vệ/

Hoạt động tạo lập thị trường

  • Công ty chứng khoán chấp nhận rủi ro nắm giữ một khối lượng nhất định của một loại chứng khoán nhất định để hỗ trợ, thúc đẩy giao dịch đối với loại chứng khoán đó được gọi là hoạt động tạo lập thị trường.  Với vai trò này,  Công ty chứng khoán  thường xuyên yết lên các mức giá chào mua, chào bán và thực hiện mua bán theo các mức giá đó. Chức năng tạo lập thị trường hiện tại chỉ tồn tại ở các công ty có phát hành chứng quyền và đây được quy vào nghiệp vụ sản phẩm, không phải nghiệp vụ tự doanh. 

Hoạt động đầu tư nắm quyền kiểm soát

  • Mục đích của Công ty chứng khoán ở đây là thao túng và nắm quyền kiểm soát các tổ chức phát hành do vậy Công ty chứng khoán sẽ sẵn sàng chấp nhận một chi phí lớn nhưng hợp lý để nắm được quyền kiểm soát và trong tương lai kỳ vọng có thể thao túng những tổ chức đó và thu được những nguồn lợi cao. 
  • Luật pháp có qui định tỷ lệ công ty chứng khoán được phép sở hữu tại công ty niêm yết và chưa niêm yết. 

Các hình thức giao dịch trong hoạt động tự doanh chứng khoán :

Giao dịch trực tiếp

  • Là giao dịch giữa hai công ty chứng khoán hay giữa công ty chứng khoán với một khách hàng thông qua thương lượng. Đối tượng của các giao dịch trực tiếp là các loại chứng khoán đăng ký giao dịch ở thị trường OTC.

Giao dịch gián tiếp

  • Là giao dịch mà công ty chứng khoán đặt các lệnh mua và bán chứng khoán trên Sở giao dịch, lệnh của họ có thể thực hiện với bất kỳ khách hàng nào không được xác định trước.

Mục đích của hoạt động tự doanh chứng khoán : 

  • Để thu chênh lệch giá cho chính mình: Dựa trên qui định của pháp luật, các công ty chứng khoán triển khai nghiệp vụ tự doanh nhằm đạt được khả năng sinh lời thông qua chênh lệch giá mua bán
  • Dự trữ để đảm bảo khả năng cung ứng: Ngoài việc đảm bảo khả năng sinh lời phù hợp, Các công ty chứng khoán sẽ có trách nhiệm trong việc đảm bảo tính thanh khoản của thị trường bởi vậy họ phải tính toán để xác định khối lượng các chứng khoán cần mua để dự trữ, nhằm đảm bảo khả năng cung ứng trong những trường hợp cần thiết. 

Yêu cầu đối với nghiệp vụ tự doanh chứng khoán

Tách biệt quản lý

  • Khi thực hiện đồng thời hai nghiệp vụ tự doanh chứng khoán và môi giới chứng khoán thì công ty chứng khoán cần tách biệt 2 nghiệp vụ này bao gồm về con người, vốn, tài sản và quy trình nghiệp vụ

Ưu tiên khách hàng

  • Với khả năng tiếp cận thông tin và chỉ động trên thị trường nên có thể dự đoán được diễn biến của thị trường, các công ty chứng khoán phải tuân thủ nguyên tắc ưu tiên khách hàng khi thực hiện nghiệp vụ tự doanh nhằm đảm bảo sự công bằng cho các khách hàng khi giao dịch chứng khoán,. Có nghĩa là lệnh giao dịch của khách hàng phải được xử lý trước lệnh tự doanh của công ty.  

Bình ổn thị trường

  •  Các công ty chứng khoán hoạt động tự doanh nhằm góp phần bình ổn giá cả thị trường. Hoạt động tự doanh được tiến hành bắt buộc theo luật định. 

Hoạt động tạo thị trường: 

  • Khi được phát hành, các chứng khoán mới chưa có thị trường giao dịch. Để tạo thị trường cho các chứng khoán này, các công ty chứng khoán thực hiện tự doanh thông qua việc mua và bán chứng khoán, tạo tính thanh khoản trên thị trường cấp hai. Còn trên những thị trường chứng khoán phát triển, các nhà tạo lập thị trường sử dụng nghiệp vụ mua bán chứng khoán trên thị trường OTC để tạo thị trường.  

Qui định của pháp luật đối với nghiệp vụ tự doanh chứng khoán

Quy định về vốn pháp định

Theo Điểm b, Khoản 1, Điều 18 Nghị định số 14/2007/NĐ-CP, vốn pháp định cho nghiệp vụ tự doanh chứng khoán của công ty chứng khoán, công ty chứng khoán có vốn đầu tư nước ngoài, chi nhánh công ty chứng khoán nước ngoài tại Việt Nam là 100 tỷ đồng Việt Nam.

Nhằm đảm bảo thông tin chính xác, mời quý nhà đầu tư tham khảo thêm luật pháp hiện hành về qui định vốn pháp định cho nghiệp vụ tự doanh chứng khoán của công ty chứng khoán

Quy định về hoạt động tự doanh chứng khoán

Căn cứ theo Điều 22, Thông tư số 121/TT-BTC, nghiệp vụ tự doanh chứng khoán trong hoạt động của công ty chứng khoán cần đảm bảo các quy định sau:

  • Công ty chứng khoán phải đảm bảo có đủ tiền và chứng khoán để thanh toán các lệnh giao dịch cho tài khoản của chính mình.
  • Nghiệp vụ tự doanh của công ty chứng khoán phải được thực hiện với danh nghĩa chính mình, không được mượn danh nghĩa của người khác hoặc thực hiện với danh nghĩa cá nhân hoặc cho người khác sử dụng tài khoản tự doanh
  • Các trường hợp sau không được coi là tự doanh chứng khoán
    • Mua, bán chứng khoán do sửa lỗi sau giao dịch
    • Mua, bán cổ phiếu của chính mình
  • Công ty chứng khoán phải ưu tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước khi thực hiện lệnh của chính mình.
  • Công ty chứng khoán phải công bố cho khách hàng biết khi mình là đối tác trong giao dịch thỏa thuận với khách hàng.
  • Trong trường hợp lệnh mua, bán chứng khoán của khách hàng có thể ảnh hưởng lớn tới giá của loại chứng khoán đó, công ty chứng khoán không được mua, bán trước cùng loại chứng khoán đó cho chính mình hoặc tiết lộ thông tin cho bên thứ ba mua, bán chứng khoán đó.  
  •  Khi khách hàng đặt lệnh giới hạn, công ty chứng khoán không được mua hoặc bán cùng chiều cùng loại chứng khoán đó cho mình ở mức giá bằng hoặc tốt hơn mức giá của khách hàng trước khi lệnh của khách hàng được thực hiện.

Quy định về tài khoản tự doanh chứng khoán

 Theo Điểm 2.3, mục 2, Công văn số 2327/UBCK-PTTT do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ban hành hướng dẫn thực hiện Thông tư 74/2011/TT-BTC của Bộ Tài chính về hướng dẫn giao dịch chứng khoán: “Công ty chứng khoán có nghiệp vụ tự doanh chỉ được phép mpr một tài khoản giao dịch tự doanh chứng khoán tại chính công ty chứng khoán và không được phép mở bất cứ tài khoản tự doanh nào tại các công ty chứng khoán khác”

Nhằm đảm bảo thông tin chính xác, mời quý nhà đầu tư tham khảo thêm luật pháp hiện hành về qui định tài khoản tự doanh chứng khoán

Qui trình tự doanh chứng khoán

Hoạt động tự doanh chứng khoán không có một quy trình chuẩn hay bắt buộc nào. Các công ty chứng khoán tùy theo cơ cấu tổ chức của mình sẽ có các quy trình nghiệp vụ riêng, phù hợp. Tuy nhiên, về cơ bản quy trình hoạt động tự doanh sẽ bao gồm các bước sau:

Bước 1: Xây dựng chiến lược đầu tư

Các công ty chứng khoán phải xác định rõ chiến lược trong hoạt động tự doanh là chủ động, thụ động hay bán chủ động, đầu tư vào ngành nghề hay lĩnh vực nào?

Bước 2: Khai thác tìm kiếm cơ hội đầu tư

Các công ty chứng khoán có thể tìm kiếm cơ hội đầu tư ở thị trường phát hành và thị trường lưu thông, thị trường chứng khoán đã niêm yết và chưa niêm yết.

Bước 3: Phân tích, đánh giá chất lượng, cơ hội đầu tư 

Đây là bước mà bộ phận tự doanh sẽ thực hiện. Có thể kết hợp cùng bộ phận phân tích, thẩm định để đưa ra các kết luận về số lượng, giá cả, thị trường…

Bước 4: Thực hiện đầu tư 

Bộ phận tự doanh sẽ triển khai thực hiện các hoạt động giao dịch mua, bán chứng khoán, tuân thủ theo quy định của pháp luật 

Bước 5: Quản lý đầu tư và thôi hồi vốn

Bộ phận tự doanh có trách nhiệm theo các các khoản đầu tư cũng như tìm kiếm các cơ hội đầu tư mới. Theo đó:

  • Đối với trái phiếu nên theo dõi các biến động về lãi suất, tỷ giá hối đoái, biến động kinh tế…
  • Đối với cổ phiếu phải theo dõi danh mục cổ phiếu trên cơ sở phân tích và dự đoán kinh tế vĩ mô, thực trạng cổ phiếu đang nắm giữ, định giá để ra quyết định tiếp tục nắm giữ hay bán đi

 

Phân biệt tự doanh chứng khoán với môi giới chứng khoán

Nhằm phân biệt tự doanh chứng khoán với môi giới chứng khoán, nhà đầu tư có thể xem xét bảng dưới đây

 Tiêu chíMôi giới chứng khoánTự doanh chứng khoán
Khái niệm Theo Luật Chứng khoán 2019: Môi giới chứng khoán là việc làm trung gian thực hiện mua,  bán chứng khoán cho khách hàng. Là việc công ty chứng khoán mua, bán chứng khoán cho chính mình
Vai trò của công ty chứng khoán Làm trung gian thực hiện lệnh cho khách hàng để hưởng hoa hồng Công ty chứng khoán kinh doanh bằng chính nguồn vốn của công ty
Vốn pháp định 25 tỷ đồng Việt Nam 100 tỷ đồng Việt Nam

Kênh thông tin tìm hiểu về các công ty chứng khoán tự doanh

Để biết một công ty chứng khoán có đang hoạt động tự doanh chứng khoán hay không, nhà đầu tư nên theo dõi các nguồn tin chính thống từ các công ty chứng khoán, như báo cáo tài chính, báo cáo thường niên và các tư liệu này thường được cập nhật công khai trên các trang web công bố thông tin của họ

Chia sẻ: clipboard facebook twitter goolge linkedin